Author: Serkan KOÇ

GÜBRE NEDİR?
Tohumdan meyve oluşumuna kadar gelişen safhada bitkiyi uyaran ve verim artışı sağlayan maddelere gübre denir.
GÜBRELEME NEDİR?
Bu bileşimlerin doğrudan bitkiye veya toprağa verilmesi işlemine ise, gübreleme adı verilir. Gübreler yapılarına göre işletme gübreleri ve ticari gübreler olarak iki sınıfa ayrılırlar.
İŞLETME GÜBRELERİ
İşletme gübrelerinin hayvan gübresi, yeşil gübre, kemik unu, kan tozu, boynuz ve tırnak tozu gibi çeşitleri vardır. Ancak işletme gübreleri içerisinde en çok, hayvan gübresi (ahır gübresi) kullanılır.
AHIR GÜBRESİ, Ahır hayvanlarının ve katı dışkıları ile yataklıklarının artıklarından oluşan karışıma denir. Hayvanlar yedikleri yemlerdeki besin maddelerinin ancak % 45’inden yararlanabilirler, yemdeki bitki besin maddelerinin yarısından fazlası dışkı ile ahır gübresine geçer. Böylece ahır gübreleri içerdikleri besin maddelerinden dolayı bitkiler için zengin bir besin maddesi deposudur.
Ahır Gübresinin Faydaları Nelerdir ?
Ahır gübreleri bitkilerin gelişimi için gerekli besin maddelerini sağlar. Aynı zamanda toprağın yapısını tarıma uygun hale getirir. Toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini düzenler. Ahır gübresinin toprağa verilmesi sonucu toprağın su tutma kapasitesi artar, geçirgenliği olumlu yönde etkilenir. Ahır gübrelerinin uygulandığı topraklar daha kolay tava gelir ve işlenmesi kolaylaşır. Ahır gübresindeki organik madde ve besin maddeleri kaybını önlemek için,, gübre tarlaya verilir verilmez pullukla toprak altına gömülmelidir. Aksi halde, gübre tarlada bekletilme süresine bağlı olarak değerinden çok şey kaybeder.
Ne Zaman? Ne Kadar? Nasıl? Kullanmalıyız
Ahır gübresinin tarlaya verilmesi için en uygun mevsimler İlkbahar ve Sonbahardır. Kullanılacak ahır gübresi miktarı da genellikle dönüme 2- 4 ton’dur. Ahır gübresi özellikle az yağış alan bölgelerde ve ağır bünyeli topraklarda Sonbahar mevsiminde uygulanır. Çok yağış alan bölgelerde ve kumlu topraklarda ise İlkbahar aylarında,gübreleme,yapılır.
YEŞİL GÜBRE
Yeşil gübre, baklagil cinsi bitkilerinden seçilir. Baklagiller havanın azotundan yararlanarak, köklerinde azot depolayan ve toprağın azotça zenginleşmesini sağlayan bitkilerdir.
TİCARİ GÜBRELER
Bileşiminde azot, fosfor ve potasyum gibi bitki besin maddelerinden birini veya birkaçını bir arada bulunduran ve ticaret amacı ile pazarlanan gübrelere ticari gübreler denilmektedir. Ticari gübreler içerisindeki bitki besin maddelerinin çeşidine göre;
Azotlu gübreler
Fosforlu gübreler
Potasyumlu gübreler
Kompoze gübreler diye sınıflandırılır.
2.1. Azotlu Gübreler
Amonyum Sülfat: Asit özellikli bir gübre olduğu için nötr ve kireçli (alkali) topraklarda kullanılır. çiftçilerimiz tarafından “şeker gübre” diye de adlandırılır. Bitkilerde azot ihtiyacının karşılanmasında kullanılır. Yapısında bulunan kükürt sayesinde bitkinin kükürt ihtiyacı da karşılanır. Amonyum sülfat gübresi, nitratlı gübreler gibi kolay yıkanmamakta bu nedenle de birçok bitkide ekimle birlikte verilebilmektedir. Çeltik ve hububat tarımında sıklıkla kullanılır.
Amonyum Nitrat: Gübre olarak satılan Amonyum nitrat % 33.5-34 N bulunur. Kolay çözünür olması ve bitkilerin gerek nitratı gerekse amonyumu absorbe etmeleri nedeniyle amonyum nitrat toprakta artık bırakmaz. Bu özellikleri nedeniyle amonyum nitrat hızlı etki yapan bir azotlu gübredir. Asidik yapıda bir gübredir. .Amonyum nitrat gübresi, her bitkiye tavsiye edilebilecek ve çeşitli iklim şartlarında emniyetle kullanılabilecek bir gübredir.
Üre: Beyaz renkte ve küçük boncuk şeklindedir. Piyasada satılan azotlu gübreler içinde en yüksek oranda azot ihtiva eden üre gübresinin 100 kilosunda 45- 46 kilo saf azot bulunur. Bitkiler azot ihtiyacını daha çok amonyum ve nitrat formundaki azot kaynaklarından karşılarlar. Bitkiler üreyi de doğrudan bünyelerine alarak besin maddesi olarak kullanabilirler. Ancak bu gübrenin bitkilere daha faydalı hale gelmesi için parçalanarak amonyum veya nitrata dönüşmesi gerekir. Bu itibarla üre gübresi özellikle üst gübresi olarak kullanıldığı durumlarda amonyum sülfat ve amonyum nitrat gibi gübrelerden daha erken zamanlarda uygulanmalıdır.
2.2. Fosforlu Gübreler
a) Triple Süperfosfat Gübresi: Kirli beyaz veya gri renkli yuvarlak tanecikler halinde olup bu gübreye çiftçilerimiz taban gübresi veya TSP’de demektedir. Bünyesinde % 42-44 civarında fosfor asidi, bulunmaktadır. Ayrıca kalsiyum (Ca) bulunduğu için asit topraklarda etkinliği daha fazla görülür.

b) Normal Süper Fosfat (NSP) Gübresi:
Granüle ve tanecikler halinde açık gri renktedir. Hafif asit karakterdedir. Bileşiminde % 18 - 20 fosfor, % 18 - 24 oranında kalsiyum (Ca) ve % 10-12 oranında kükürt (S) bulunmaktadır. Tuzlu toprakların ıslahında kullanılması uygundur.
2.3. Potasyumlu Gübreler
Topraklarımız genellikle azot ve fosfor bakımından fakir potasyum besin maddesi bakımından ise yeterli durumda olduğundan ülkemizde potasyumlu gübre kullanımı azot ve fosforlu gübre kullanımına göre daha az olmaktadır.
2.4. Kompoze Gübreler
Kompoze gübreler birden daha fazla bitki besin maddesini bir arada bulunduran gübrelerdir. Kompoze gübrenin içerisindeki bitki besin maddeleri sırası ile azot, fosfor ve potasyum’dur. Bu besin maddeleri % olarak ifade edilmektedir. Örneğin; 20-20-0 oluşumundan meydana gelen bir kompoze gübrenin 100 kilosunda 20 kilo saf azot,
20 kilo saf fosfor var. Potasyum ise yok demektir.
AZOT(N), FOSFOR(F), POTASYUM(K) BİTKİLERDE NE İŞE YARAR?
GÜBRELERİN VERİLME ŞEKLİ
Gübreler genellikle el veya makina ile toprağın üstüne serpilerek verilmekte ya da tohum veya bitkiden belirli uzaklıklarda olmak üzere çizgi halindeki bir banda veya bitki etrafındaki ocağa verilmektedir.
GÜBRELERİN UYGULAMA ZAMANI
Gübrelerin mahsul artışına olan etkisini çoğaltmak için gübre uygulama zamanı bölgenin iklimine, toprağın karakterine, gübrelenecek bitkinin cinsine ve verilecek gübrenin çeşidine göre ayarlanması gerekir. Fosforlu ve Potaslı gübrelerin tamamı güzlük ve yazlık ekimlerde Ekimden Hemen Önce veya Ekim Sırasında toprağa tohum derinliğine gömmek, gerekir. Azotlu gübreler toprakta çok hareketli gübreler oldukları için fazla yağışlarla ve sulama suyu ile yıkanarak veya gaz halinde uçmak suretiyle kayıplara uğrayabilirler. Bu gibi kayıpları önlemek ve bitkinin bu besin maddesine en fazla ihtiyacı olduğu zamanda onu toprakta hazır bulundurmak için bazen bitki için gerekli azot miktarının hepsini bir defada ekim veya dikimde vermeyip bitkinin çeşitli büyüme devrelerinde olmak üzere birkaç kısma bölünerek verilmelidir. Güzlük ekimler için yapılacak azotlu gübre uygulamalarında genellikle Amonyum sülfat veya üre gübrelerini, ilkbahar veya yazın yapılacak gübrelemelerde ise Amonyum nitrat gübresinin kullanılması tercih edilmelidir.

İL GIDA, TARIM ve HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ
Saraçlar Mah. Bayındır Sok. No:2 37820 Merkez/KASTAMONU
Tel No: (366) 214 84 00 Faks No: (366) 214 31 70
http://kastamonu.tarim.gov.tr/

T.C.
KASTAMONU VALİLİĞİ
İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü

GÜBRELER
ve
GÜBRELEME

Haziran – 2017
KASTAMONU