Author: Serkan KOÇ

Yağmurlama Başlığını Uygun Seçelim, Toprağımızı Erozyonla Kaybetmeyelim...

Yağmurlama
Sulama Nedir?
Yağmurlama sulama; suyun belli bir basınçta kapalı bir boru yardımıyla püskürtme halinde bitkiye verilmesidir.
Yağmurlama Sulama Performansını Etkileyen Unsurlar
Başlık debisi,
Fırlatma uzaklığı (ıslatma çapı),
Uygulama hızı,
Damla iriliği ve su dağılımı gibi öğeler etkiler.
Yeni geliştirilen yağmurlama başlıkları uzun süreli tarla test denemeleri ile;
Yağmurlama debisi,
Fırlatma uzaklığı,
Eşit su dağılımı uygulamaları,
Tertip aralıklarına göre yağmurlama hızları tespit edilir.
Uygun yağmurlama başlığı seçimi için üretici firmanın katalog bilgileri iyi incelenmeli ve toprağımıza en uygun başlık ile uygun tertip aralıkları seçerek bitkimizi sulamalıyız.

Uygun Başlık Seçimi Nasıl Yapılır?
Tercih edeceğimiz başlığımızın belirlenmesinde firma ürün kataloğunda gösterilen başlıkların çalışma basıncı, debisi, fırlatma mesafeleri yer almaktadır. Seçilen başlık özelliklerinin tertip aralıklarındaki yağmurlama hızı tarlamızın su alma hızından düşük tutulmalıdır. Toprak geçirgenlik hızları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.
Örneğin tarlamız killi-tınlı bünyede ise, su alma hızı 2,5-15 mm/h arasında ve ortalama 8 mm/h dir. O halde başlıklarımız 8 mm/h altında yağmurlama hızında sulamaya sahip olmalıdır ki toprağımız sulama suyunu yüzey akış halinde uzaklaşmadan emilim yapabilsin. Tarla toprağımızın bünyesine göre geçirgenlik değerine uygun başlık meme çapı, çalışma basıncı, başlık debisi, fırlatma mesafesi, tertip aralığı ve yağmurlama hızı kombinasyonuna uygun değerler aşağıdaki üretici firma kataloğunda gösterilmiştir.

Çalışma Basıncı Nedir?
Yağmurlama sulama çalışma basıncı 2-6 atm arası değişmektedir. Düzensiz basınç, etkili yağmurlama yapılmamasına neden olur. Bu nedenlerle baraj ve gölet sulama alanlarındaki düzensiz hidrant basınçlarının basınç kontrol vanaları kullanarak basınç sabitlenmelidir. Sistemin basıncı başlık üzerindeki su çıkış ağzından anometre ile ölçülerek sistemin basıncı katalog bilgileri dikkate alınarak kontrol edilmelidir. Çalışma basınç değeri tertip aralığını etkilemektedir. Manometre ile ölçülen basınç katalogdan kontrol edilerek bu tertip aralığındaki yağmurlama hızı toprağımızın geçirgenliğine uygun olup olmadığı kontrol edilmelidir. Olanaklar ölçüsünde, düşük işletme basıncına ve geniş tertip aralıklarına sahip başlıklar kullanılmalıdır. İşletme basıncı düşükse başlık tertip aralıkları daha sık olmaktadır.

Yüksek basınçta sulama yapmak kaçınılmaz ise; başlık tertip aralıkları artırılarak ve meme çapını küçültülerek yağmurlama hızını toprağın su alma hızı altına düşürülür. Başlık meme çapı arttıkça, işletme basıncını yüksek ve tertip aralıklarını geniş seçmeye çalışmak gerekir. Büyük meme çapına sahip başlık, düşük basınçta çalıştırılırsa, su damlaları iri olur ve bitkinin özellikle genç yapraklarına zarar verebilir.
Yağmurlama tesisinin yağmurlama hızı; çalışma basıncı, başlık tertip aralıkları, meme çapına bağlı başlık debisi ve ıslatma mesafeleri değerleri kendi aralarında ayarlanarak sonuçta elde edilen değer toprağımızın su alma hızından küçük olacak şekilde planlanmalıdır.
Sulama Süresi Ne Olmalıdır?
Yağmurlama sulama ile verilen su, yetiştirilen bitkinin etkili kök derinliğinin tarla kapasitesine ulaşması neticesinde sulama sonlandırılır. Tarla kapasitesi kontrolü için tansiyometre ve metal çubuklardan yararlanılır. Metal çubuk 50-60 cm toprağa rahat gömülüyorsa sulama bitirilir.

Yüzey akışı ve aşırı drenaja neden olmadan sulama suyunu etkili bitki kök bölgesindeki derinliğe indirmek yağmurlama sulamanın temel koşuludur.
Sonuç olarak; yağmurlama sulama uygun bir başlık ile her türlü toprak koşullarında uygulanabilir. Aksi durumda; toprak yüzeyinde su göllenmeleri, su akışı ve toprak erozyonu meydana gelir. Tarla yeteri suyu almadığından yetiştirilen ürünlerde verim kayıplarına neden olduğu gibi sulama işçiliği ve sıklığı da artar.

Bitki	Etkili Kök Derinliği(m)	Bitki	Etkili Kök Derinliği(m)
Biber	0,60	Hıyar	0,60
Domates	0,60	Ispanak	0,60
Fasulye	0,60	Lahana	0,60
Mısır	0,75	Patates	0,60
Soğan-Sarımsak	0,90	Mera Otu	0,45
Ş. Pancarı	0,90	Yonca	1,20

Bu yayın Eğitim Yayım ve Yayınlar Dairesi Başkanlığı, Kastamonu İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ve Toprak, Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü iş birliği ile Yeniliklerin Yaygınlaştırılması Projesi kapsamında hazırlanmıştır.

İL GIDA, TARIM ve HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ
Saraçlar Mah. Bayındır Sok. No:2 37820 Merkez/KASTAMONU
Tel No: (366) 214 84 00 Faks No: (366) 214 31 70
http://kastamonu.tarim.gov.tr/

T.C.
KASTAMONU VALİLİĞİ
İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü

Yağmurlama Sulamada Uygun Başlık Nasıl Seçilir ?

Haziran-2017
KASTAMONU

Toprak Bünyesi	Su Alma Hızı / (mm/h)	Ortalama Hız / (mm/h)
Kumlu	25.0-250.0	50.0
Kumlu-Tınlı	3.0-76.0	25.0
Tınlı	8.0-20.0	13.0
Killi-Tınlı	2.5-15.0	8.0
Milli-Killi	0.3-5.0	2.5
Killi	0.1-1.0	0.5